Russen omzeilen massaal sancties via crypto in Kirgizië
Russische bedrijven en burgers lijken op grote schaal gebruik te maken van de cryptosector in Kirgizië om internationale sancties te ontwijken. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van blockchain-analysebedrijf TRM Labs.
Volgens het rapport is bijna de hele cryptomarkt in Kirgizië verbonden aan Russische activiteiten. Voor de oorlog in Oekraïne was die markt daar vrijwel afwezig. Sindsdien is er een explosieve groei, vooral dankzij Russische vraag.
Verborgen connecties met Russische beurzen
TRM Labs ontdekte banden tussen cryptoplatforms in Kirgizië en de inmiddels gesloten Russische beurs Garantex. Die beurs werd in maart 2025 uit de lucht gehaald tijdens een internationale actie tegen illegale geldstromen. Toch blijkt dat veel van de bijbehorende activiteiten gewoon zijn doorgegaan onder een nieuwe naam: Grinex.
Onder andere de stablecoin A7A5 wordt gebruikt om geld vanuit Rusland naar Kirgizië te verplaatsen. Zulke stablecoins hebben een vaste waarde, meestal gekoppeld aan een munt zoals de dollar of roebel. Daarmee kun je makkelijker geld omzetten tussen crypto en gewone valuta.
Veel van de cryptobedrijven in Kirgizië zijn geregistreerd op hetzelfde woonadres, met dezelfde contactgegevens en oprichters. Dat wijst op het gebruik van zogeheten ‘shell companies’. Dat zijn lege bedrijven die vooral bestaan op papier, vaak bedoeld om geldstromen te verbergen.
Groei zonder lokale gebruikers
Hoewel Kirgizië in 2022 een wet aannam die cryptovaluta officieel erkent, blijkt uit cijfers dat de meeste activiteit uit Rusland komt. In 2022 ging het nog om 59 miljoen dollar aan transacties. In de eerste zeven maanden van 2024 was dat al opgelopen tot 4,2 miljard dollar.
Isabella Chase van TRM Labs legt uit dat er weinig bewijs is dat Kirgiezen zelf veel gebruikmaken van crypto. De groei lijkt dus vooral te komen door Russen die alternatieve routes zoeken voor internationale betalingen.
Link met wapenindustrie en dubieuze groepen
De onderzoekers vonden ook aanwijzingen dat Russische paramilitaire groepen zoals de Rusich Group cryptobeurzen in Kirgizië gebruiken. Een van hun wallet-adressen is zelfs geregistreerd bij een beurs genaamd Envoys Vision Digital Exchange (EVDE).
Daarnaast zijn er contacten tussen Kirgizische cryptobedrijven, Chinese banken en transportbedrijven. Zo lijkt crypto ook te worden ingezet om goederen zoals drones en chips te importeren, die zowel voor civiele als militaire toepassingen gebruikt kunnen worden.
De handel tussen Rusland en Kirgizië is fors gestegen: van 3,5 miljard dollar vorig jaar naar 20 miljard dollar aan Russische importen via landen als Kirgizië in de eerste helft van 2023. Ondertussen steeg de export van zogeheten dual-use-goederen uit China naar Kirgizië en buurland Kazachstan met 64 procent.
Veel risico op misbruik
Volgens Transparency International is het politieke systeem in Kirgizië kwetsbaar. Er zijn weinig controles op de macht, en de rechtspraak is zwak. Dat maakt het land gevoelig voor corruptie en witwaspraktijken.
De anti-corruptieorganisatie geeft Kirgizië een score van 25 op de 100 als het gaat om transparantie en eerlijk bestuur. “Zonder strengere regels en politieke wil blijft Kirgizië een aantrekkelijk doelwit voor gesanctioneerde en corrupte partijen,” zegt Altynai Myrzabekova, adviseur voor de regio.
Ondertussen zijn er al meer dan 126 cryptobedrijven officieel geregistreerd in Kirgizië, en werkt het ministerie van Financiën aan een eigen stablecoin gekoppeld aan de dollar: de USDKG.
